CSDL Bài trích Báo - Tạp chí
Khoa Y
1 Nồng độ CA-125 và mối liên quan với một số đặc điểm ở bệnh nhân đợt cấp suy tim mạn / Nguyễn Trang Đài, Trần Viết An // .- 2026 .- Tập 201 - Số 4 .- Tr. 1-9 .- 610
CA-125 vốn là dấu ấn sinh học khối u, nhưng ngày càng được quan tâm như dấu ấn sung huyết và viêm tại các bề mặt thanh mạc trong suy tim. Nghiên cứu mô tả cắt ngang được thực hiện trên 95 bệnh nhân nhằm xác định nồng độ CA-125 và yếu tố liên quan ở bệnh nhân đợt cấp suy tim mạn tại bệnh viện Đa khoa Thống Nhất tỉnh Đồng Nai từ 06/2025 đến 12/2025. Kết quả nghiên cứu ghi nhận tuổi trung bình 70,4 ± 14,7 với 51,6% là nam giới. Nồng độ CA-125 trung bình 96,8 ± 147,1 U/mL, cao hơn rõ ở nhóm phù (139,7 U/mL so với 23,0 U/mL) và có tràn dịch màng phổi (146,3 U/mL so với 34,4 U/mL), p < 0,001. Nồng độ CA-125 tương quan thuận với NT-proBNP (r = 0,248), tương quan nghịch với HDL-c (r = −0,270) và LVEF (r = −0,211). Trong mô hình đa biến, phù (β = 1,040) và tràn dịch màng phổi (β = 1,140) liên quan với CA-125 cao hơn (p < 0,001). Nồng độ CA-125 có tiềm năng hỗ trợ đánh giá tình trạng sung huyết ở bệnh nhân nhập viện vì đợt cấp suy tim mạn.
2 Xét nghiệm IgE đặc hiệu trong chẩn đoán quá mẫn thuốc nhanh / Lê Văn Hiệp, Nguyễn Anh Minh, Bùi Văn Dân, Nguyễn Hoàng Phương, Lê Đình Tùng // .- 2026 .- Tập 201 - Số 4 .- Tr. 10-17 .- 610
IgE (immunoglobulin E) là một immunoglobulin được sản xuất bởi tương bào và là tác nhân đóng vai trò quan trọng trong các cơ chế dị ứng thuốc nhanh. Khi IgE kết hợp với kháng nguyên là thuốc sẽ tạo phức hợp kháng nguyên kháng thể hoạt hóa tế bào mast giải phóng các chất trung gian hóa học gây ra triệu chứng. Quá trình động học phức tạp của IgE dẫn điễn việc thay đổi thời điểm lấy mẫu sẽ làm thay đổi kết quả xét nghiệm. Trong trường hợp không tái tiếp xúc với dị nguyên nồng độ IgE trong máu sẽ giảm dần theo thời gian. So với các phương pháp xét nghiệm khác IgE đặc hiệu có những ưu điểm riêng: dễ triển khai, ít biến chứng, có thể tiến hành bất cứ khi nào cần. Năm 2020, Hiệp hội Dị ứng thế giới WAO (World Allergy Organization) vẫn khuyến cáo xét nghiệm IgE đặc hiệu là một công cụ sàng lọc tác nhân gây dị ứng nhanh đặc biệt trong trường hợp phản vệ.
3 Dị hình giới tính trong bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa (MASLD): Phân tích tương tác và phi tuyến về mối liên quan giữa TyG-BMI và FIB-4 / Nguyễn Hữu Ngọc Tuấn, Nguyễn Minh Hà // .- 2026 .- Tập 201 - Số 4 .- Tr. 18-25 .- 610
Dù TyG-BMI là dấu ấn đáng tin cậy cho đề kháng insulin trong bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa (Metabolic dysfunction-associated steatotic liver disease - MASLD), mối liên quan theo giới tính với thang điểm xơ hóa FIB-4 vẫn chưa được làm rõ. Nghiên cứu cắt ngang phân tích 222 bệnh nhân MASLD (104 nam, 118 nữ) thông qua mô hình hồi quy tuyến tính đa biến chứa biến tương tác (TyG-BMI × Giới tính) và hàm spline khối hạn chế (RCS) để đánh giá quỹ đạo phi tuyến giữa TyG-BMI và logarit tự nhiên của FIB-4. Các mô hình phân tầng bộc lộ sự dị hình giới tính rõ. Ở nữ, TyG-BMI có mối tương quan nghịch mang tính nghịch lý với FIB-4 (β = -0,0033, p = 0,007). Ngược lại, nam giới không ghi nhận mối liên quan này (p = 0,590). Phân tích RCS xác nhận quỹ đạo FIB-4 suy giảm khi TyG-BMI tăng ở nhóm nữ, trong khi quỹ đạo ở nhóm nam gần như đi ngang. Giới tính điều biến mối liên quan giữa TyG-BMI và FIB-4. Tương quan nghịch ở nữ giới làm nổi bật vai trò bảo vệ tiềm năng của estrogen và hạn chế của FIB-4 ở quần thể trẻ, béo phì.
4 Đa hình gen ACE I/D và giá trị tiên lượng trên bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp / Huỳnh Văn Quyền, Trần Viết An, Phạm Thị Ngọc Nga // .- 2026 .- Tập 201 - Số 4 .- Tr. 34-42 .- 610
Đa hình gen ACE I/D đóng vai trò quan trọng trong điều hòa hệ thống renin-angiotensin-aldosterone và ảnh hưởng đến tiên lượng của nhồi máu cơ tim cấp. Nghiên cứu mô tả cắt ngang trên 72 bệnh nhân nhồi máu cơ tim cấp nhập viện tại Bệnh viện Bình Thuận từ tháng 06/2025 đến tháng 01/2026. Xác định đa hình gen ACE I/D bằng phương pháp real-time PCR. Kết quả: tỷ lệ kiểu gen ID chiếm cao nhất với 44,4%, trong khi kiểu gen DD và II chiếm lần lượt là 22,2% và 33,4%. Sau 3 tháng theo dõi, có 19 trường hợp tử vong (26,4%) và 53 trường hợp sống sót (73,6%). Tỷ lệ tử vong cao nhất ở nhóm mang kiểu gen DD (52,6%), tiếp theo là ID (36,8%) và thấp nhất ở nhóm II (10,6%) sự khác biệt là có ý nghĩa thống kê với mức ý nghĩa p = 0,001. Kiểu gen DD gợi ý liên quan đến nguy cơ tử vong sau 3 tháng cao hơn. Kết quả này cũng gợi ý tiềm năng ứng dụng gen ACE I/D như một dấu ấn di truyền trong phân tầng nguy cơ tim mạch trong tương lai.
5 Mối liên quan giữa nồng độ sST2 huyết thanh và tình trạng sung huyết theo thang điểm Rohde ở bệnh nhân đợt cấp suy tim mạn / Huỳnh Văn Quyền, Trần Viết An, Phạm Thị Ngọc Nga // .- 2026 .- Tập 201 - Số 4 .- Tr. 65-74 .- 610
Sung huyết là biểu hiện lâm sàng đặc trưng và là yếu tố tiên lượng quan trọng ở bệnh nhân đợt cấp suy tim mạn, tuy nhiên việc đánh giá chính xác tình trạng này trên lâm sàng vẫn còn nhiều thách thức. Nghiên cứu đoàn hệ tiến cứu này được thực hiện trên 79 bệnh nhân nhằm xác định mối liên quan giữa nồng độ sST2 huyết thanh với tình trạng sung huyết được lượng hóa bằng thang điểm Rohde. Kết quả ghi nhận tỷ lệ sung huyết trên lâm sàng đánh giá theo thang điểm Rohde (điểm ≥ 5) chiếm 48,1%. Nồng độ sST2 huyết thanh trung bình trong nhóm nghiên cứu đạt 28,26 ± 8,27 ng/mL. Phân tích hồi quy logistic đa biến cho thấy mỗi mức tăng 5 ng/mL nồng độ sST2 làm tăng nguy cơ sung huyết lên 1,33 lần (KTC 95%: 1,02 - 1,82, p = 0,048). Kết quả này khẳng định sST2 là yếu tố liên quan độc lập phản ánh gánh nặng sung huyết và stress cơ học, có giá trị bổ sung cho đánh giá lâm sàng.
6 Mối liên quan giữa đặc điểm đa hình rs693 gen APOB và các thành phần lipid máu ở người bệnh rối loạn lipid máu / Lê Công Tiến, Nguyễn Văn Hoàng, Trần Chánh Xuân, Đoàn Thị Kim Châu // .- 2026 .- Tập 201 - Số 4 .- Tr. 75-83 .- 610
Mục tiêu của nghiên cứu là mô tả đặc điểm phân bố đa hình rs693 của gen APOB và phân tích mối liên quan giữa biến thể này với các thành phần lipid máu. Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích được thực hiện trên 128 bệnh nhân rối loạn lipid máu tại Bệnh viện Quận 11 từ tháng 6/2025 đến tháng 1/2026. Đối tượng được xác định có LDL-C > 3,4 mmol/L theo NCEP ATP III và được chẩn đoán rối loạn lipid máu theo khuyến cáo của Hội Tim mạch Châu Âu (2019). Kiểu gen rs693 được xác định bằng kỹ thuật real-time PCR. Kết quả cho thấy kiểu gen GG chiếm ưu thế 88,3%, kiểu gen GA chiếm 11,7% và không ghi nhận kiểu gen AA. Tần số alen G và A lần lượt là 94,1% và 5,9%. Nhóm mang kiểu gen GA có nồng độ TC, LDL-C và non-HDL-C cao hơn so với nhóm GG, mức chênh lệch trung bình tương ứng là 1,10 mmol/L, 1,06 mmol/L và 1,03 mmol/L sau hiệu chỉnh đa biến. Kết quả này gợi ý rs693 có thể liên quan với kiểu hình lipid máu gây xơ vữa ở quần thể nghiên cứu.
7 Mối liên quan giữa nồng độ β-CTX huyết thanh và gãy xương đốt sống ở phụ nữ loãng xương nguyên phát / Nguyễn Tuấn Tài, Huỳnh Phan Phúc Linh, Huỳnh Thanh Hiền // .- 2026 .- Tập 201 - Số 4 .- Tr. 84-92 .- 610
Nghiên cứu cắt ngang được thực hiện nhằm đánh giá mối liên quan giữa β-CTX với gãy xương đốt sống (GXĐS) ở 85 phụ nữ ≥ 60 tuổi loãng xương nguyên phát tại Bệnh viện Nhân dân 115 từ tháng 06/2025 đến 01/2026. Kết quả ghi nhận 16 trường hợp (18,8%) có GXĐS, chủ yếu tại vị trí L1 và T12. Phân tích đơn biến cho thấy nhóm GXĐS có nồng độ β-CTX cao hơn đáng kể so với nhóm không gãy xương (p < 0,05). Mô hình hồi quy đa biến Firth’s Logistic xác định nồng độ β-CTX ≥ 316 pg/mL (OR = 4,17; KTC 95%: 1,20 - 15,13; p = 0,025) và tiền sử té ngã (OR = 6,42; KTC 95%: 1,44 - 30,64; p = 0,015) là hai yếu tố liên quan độc lập của GXĐS. Nghiên cứu cho thấy nồng độ β-CTX ≥ 316 pg/mL và tiền sử té ngã có liên quan chặt chẽ với tình trạng gãy xương đốt sống hiện hữu. Việc đánh giá chỉ dấu β-CTX phối hợp cùng đo mật độ khoáng xương hỗ trợ nhận diện các đối tượng có tình trạng tăng hủy xương vượt ngưỡng sinh lý, giúp phân tầng nhóm bệnh nhân nguy cơ cao trong thực hành lâm sàng.
8 Đa hình rs 72552713 của gen ABCG2 và mối liên quan với nồng độ acid uric ở bệnh nhân gút / Võ Thanh Tâm, Huỳnh Phan Phúc Linh, Nguyễn Thái Hòa // .- 2026 .- Tập 201 - Số 4 .- Tr. 93-101 .- 610
Gút là một bệnh lý viêm khớp do lắng đọng tinh thể urat trong bối cảnh tăng acid uric máu kéo dài. Nghiên cứu này nhằm khảo sát đặc điểm đa hình rs72552713 của gen ABCG2 và đánh giá mối liên quan giữa biến thể này với nồng độ acid uric máu ở bệnh nhân gút. Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích được thực hiện trên 150 bệnh nhân gút điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Lãnh Binh Thăng từ tháng 06/2025 đến tháng 01/2026. Kết quả cho thấy kiểu gen GG chiếm tỷ lệ 93,3%, kiểu gen GA chiếm 6,7%, tần suất alen G và A lần lượt là 96,7% và 3,3%. Phân tích hồi quy tuyến tính đa biến cho thấy kiểu gen GA liên quan độc lập với tăng nồng độ acid uric máu với mức chênh lệch trung bình 74,07 µmol/L (KTC 95%: 7,52 – 140,62; p = 0,029). Kết quả này gợi ý đa hình rs72552713 của gen ABCG2 có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa urat, phù hợp với vai trò của ABCG2 như một protein vận chuyển quan trọng trong quá trình đào thải acid uric của cơ thể.
9 Đa hình rs2070744 gen NOS3 và mối liên quan với biến chứng não ở bệnh nhân tăng huyết áp / Khưu Kim Phong, Nguyễn Trí Thức, Phạm Thị Ngọc Nga, Đoàn Minh Khang, Trần Kim Sơn // .- 2026 .- Tập 201 - Số 4 .- Tr. 102-109 .- 610
Một số nghiên cứu cho thấy đa hình rs2070744 gen NOS3 có liên quan với nguy cơ biến chứng não ở bệnh nhân THA nhưng hiện tại Việt Nam chưa được nghiên cứu. Nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích trên 96 bệnh nhân THA tại Bệnh viện Tim mạch Cần Thơ nhằm khảo sát mối liên quan giữa đa hình rs2070744 và biến chứng não. Kết quả cho thấy tỷ lệ đột quỵ hoặc thiếu máu não thoáng qua là 21,9%. Đa hình rs2070744 có kiểu gen TT chiếm ưu thế (73,5%), tiếp theo CT (21,0%). Nhóm mang alen C (CC+CT) có nguy cơ biến chứng não cao hơn so với TT (OR = 5,77; p = 0,001), và alen C cũng liên quan tăng nguy cơ (OR = 4,55; p = 0,001). Sau hiệu chỉnh, mối liên quan vẫn còn ý nghĩa ở nhóm CC+CT (OR = 5,57; p = 0,002) và alen C (OR = 4,18; p < 0,001). Đa hình rs2070744 của gen NOS3, đặc biệt alen C, có thể là dấu ấn di truyền tiềm năng hỗ trợ phân tầng nguy cơ biến chứng não ở bệnh nhân THA.
10 Mối liên quan giữa điểm siêu âm phổi và đáp ứng khởi trị bằng kháng sinh kinh nghiệm trong viêm phổi mắc phải cộng đồng / Tô Việt Khái, Vương Hữu Tiến, Võ Phạm Minh Thư // .- 2026 .- Tập 201 - Số 4 .- Tr. 110-119 .- 610
Siêu âm phổi ngày càng được quan tâm vì là công cụ theo dõi tại giường có thể đánh giá tổn thương phổi, qua đó giúp theo dõi đáp ứng điều trị ở bệnh nhân viêm phổi cộng đồng. Nghiên cứu tiến cứu trên 172 bệnh nhân viêm phổi cộng đồng tại Bệnh viện Đa khoa Cái Nước nhằm khảo sát mối liên quan giữa siêu âm phổi và thất bại kháng sinh kinh nghiệm. Kết quả cho thấy dấu nát vụn và phổi tên lửa khá thường gặp. Sau điều trị kháng sinh 72 giờ, tổng điểm siêu âm phổi trung vị giảm từ 9,0 xuống 7,0. Tỷ lệ thất bại kháng sinh kinh nghiệm là 11,0%. Nhóm thất bại có điểm siêu âm phổi cao hơn lúc nhập viện và sau 72 giờ, mức giảm điểm thấp hơn (p < 0,001). Sau hiệu chỉnh, điểm siêu âm phổi lúc nhập viện liên quan độc lập với thất bại khởi trị kháng sinh trong cả hai mô hình hiệu chỉnh và thay đổi điểm siêu âm phổi liên quan độc lập thất bại khởi trị kháng sinh khi hiệu chỉnh với thang điểm PSI (p < 0,05). Nghiên cứu cho thấy siêu âm phổi có thể là công cụ hỗ trợ hữu ích trong đánh giá đáp ứng kháng sinh kinh nghiệm ở bệnh nhân viêm phổi cộng đồng. Điểm siêu âm phổi tại thời điểm nhập viện là yếu tố liên quan độc lập với thất bại khởi trị, trong khi sự thay đổi điểm siêu âm phổi sau 72 giờ cho thấy giá trị gợi ý nhưng cần được xác nhận thêm.