Tóm tắt:

Bài viết khảo sát các biến thể của từ chỉ “mẹ” trong phương ngữ Bắc dựa trên việc khảo sát ở các tỉnh thuộc phương ngữ Bắc và ứng dụng phần mềm ArcGIS để trực quan hóa sự phân bố không gian của từng biến thể. Kết quả cho thấy lớp từ này rất đa dạng, gồm các dạng phổ biến như mẹ, u, bu và các biến thể mang giá trị lịch sử – xã hội như bầm/ầm, đẻ, mợ. Mỗi biến thể có vùng phân bố đặc trưng: mẹ lan rộng toàn vùng, u tập trung ở đồng bằng ven biển, bu xuất hiện nhiều ở Hải Phòng, bầm ở trung du – miền núi, trong khi đẻ và mợ rải rác ở một số khu vực nhất định. Việc ứng dụng ArcGIS giúp xác lập rõ ràng ranh giới, vùng giao thoa của các biến thể, đồng thời góp phần nhận diện cấu trúc nội bộ của phương ngữ Bắc và gợi mở hướng xây dựng bản đồ phương ngữ tiếng Việt hiện đại.